Размер шрифта: A A A
Цвет сайта: A A A A

IQTISODIYOT TARMOQLARI VA AHOLINING TASHUVLARGA BO`LGAN EHTIYOJLARINI HISOBGA OLGAN HOLDA AVTOMOBIL TRANSPORTINI RIVOJLANTIRISH, TRANSPORT XIZMATLARI BOZORIDA BOZOR MUNOSABATLARINI VA RAQOBAT MUHITINI RIVOJLANTIRISH UCHUN QULAY SHART-SHAROITLARNI TA`MINLASH TO`G`RISIDAGI TAHLILIY MA`LUMOTLAR


Keyingi yillarda avtomobil transporti sohasida olib borilayotgan institutsional va huquqiy islohotlarning maqsadi - bu transport xizmatlarini ko‘rsatish huquqi ustidan adolatli raqobatga asoslangan avtomobil transporti faoliyatini yaxshilash, ushbu sektorga turli mulkiy shakldagi tashuvchilarni jalb etishdir.

Respublikada bosqichma-bosqich o‘tkazilayotgan islohotlar natijasida nodavlat sektorning yo‘lovchilar va yuklarni tashishdagi ulushi yil sayin ortib bormoqda. Hozirgi kunda yo‘lovchilarga avtotransport xizmatlarini ko‘rsatishdagi ulushining deyarli 100 foizi va yuk tashishdagi ulushining 90 foizi ushbu nodavlat sektor tomonidan amalga oshirilmoqda. 

Islohotlar samaradorligini esa avtomobil transporti faoliyatining quyidagi ko‘rsatkichlariga qarab baholash mumkin.

Davlat statistika qo‘mitasidan olingan ma’lumotlarga ko‘ra, 2017-yilning 1-yarim yilligi yakuni bilan respublikaning barcha avtomobil transporti vositalari bilan jami 652.0 mln. tonna yuk va 3 mlrd. 795 mln. yo‘lovchi tashilib, ushbu ko‘rsatkich 2016-yilning shu davriga nisbatan tegishli ravishda 104.1 va 104.1 foizni tashkil etdi.

Yuk aylanmasi 14 mlrd. 802 mln. tonna km.ni (2016 yilga nisbatan 103.8 foiz), yo‘lovchilar aylanmasi esa 47 mlrd. 593 mln. yo‘lovchi km.ni (2016 yilga nisbatan 104.8 foiz) tashkil qildi.

Agarda avtomobil transporti faoliyatining oxirgi o‘n yil (2008-2017-yillar) davomidagi asosiy ko‘rsatkichlarini qiyoslasak, unda 2017 yilning yanvar-iyun oydari tashilgan yo‘lovchilar soni 2007 yilning shu davriga nisbatan qariyb 1,5 barobarga o‘sgan, yo‘lovchi aylanmasi esa mos ravishda qariyib 1.8 marotaba ortgan.

Avtomobil transporti orqali yuk tashishlarning sur’atlari ham aynan shunday. 2017 yilning 6 oyi yakuni bilan yuk tashish hajmi 2007 yil ko‘rsatkichiga qaraganda 1.8 barobarga o‘sgan, yuk aylanmasi mos ravishda 1.6 marotabadan ortiq ko‘paygan. 

Yuk tashish jarayonini takomillashtirish yuzasidan aniq tadbirlar ko‘rilganligi natijasida, avtotransport vositalari bilan respublikada yetishtirilayotgan qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini tashishda, qurilish va obodonlashtirish hamda neft-gaz kompleksi qurilishi ishlarida yuklarini tashish hajmlari o‘smoqda.

2017 yilning 6 oyi yakuniga ko‘ra, barcha turdagi (temir yo‘l, havo, quvur va elektr) transportlarda amalga oshirilagan tashuvlar hajmlari ichidagi avtomobil trasportining ulushi, yo‘lovchi tashishda 98.9 foizga va yo‘lovchi aylanmasining 89.3 foiziga to‘g‘ri keladi. Tashilgan yuk hajmi va yuk aylanmasi bo‘yicha avtomobil transportining solishtirma ulushi esa tegishli ravishda 90.8 va 35.4 foizga teng.

O’zbekiston Respublikasida 2010 — 2017-yil II chorakda avtomobil transportida yo‘lovchi tashish hajmi dinamikasi 1-jadval(.pdf. 199kb)da;

O’zbekiston Respublikasida 2010 — 2017-yil II chorakda avtomobil transportida yo‘lovchi aylanmasi hajmi dinamikasi 2-jadval(.pdf, 227kb)da;

O’zbekiston Respublikasida 2010 — 2017-yil II chorakda avtomobil transportida yuk tashish hajmi dinamikasi 3-jadval(.pdf, 245kb)da;

O’zbekiston Respublikasida 2010 — 2017-yil II chorakda avtomobil transportida yuk aylanmasi hajmi dinamikasi 4-jadval(.pdf, 248kb)da keltirilgan.

Mamlakatimizda asosan O’zbekiston Respublikasida ishlab chiqarilgan (“Dji Em O’zbekiston” QK, “Samavto” MChJ, “JV MAN Auto – Uzbekistan” MChJ QK zavodlari) hamda Rossiya, Belarus va uzoq xorij mamlakatlari (Germaniya, Janubiy Koreya, Xitoy) zavodlari tomonidan ishlab chiqarilgan avtomobillar ishlatilmoqda. Ayniqsa keyingi paytda tashuvchilar o‘z transport vositalari parkini yangi va zamonaviy ulovlar bilan to‘ldirishga harakat qilmoqda. Xususan, Samarqand avtomobil zavodida zamonaviy avtobuslar hamda katta va kichik hajmli yuk avtomobillari ishlab chiqarilayotgani tashuvchilarga juda qo‘l kelmoqda.

Oxirgi 16 yil davomida respublikamizda faoliyat ko‘rsatayotgan yo‘lovchi tashish yo‘nalishlari soni qariyib 2336 taga oshib, xozirgi kunda 4368 taga yetdi. Ularning 988 tasi shahar, 2777 tasi shahar atrofi va 603 tasi shaharlararo yo‘nalishlarni tashkil etadi.

Avtomobil transporti xizmatlari bozorida raqobat muxitini shakillantirish va barcha tashuvchilarga teng sharoit yaratib berish bo‘yicha viloyat va shahar hokimiyatlaridagi Komissiyalar hamda Agentlik qoshidagi Idoralararo Komissiya tomonidan yo‘lovchi tashish yo‘nalishlari ochiq tender tanlovlari orqali joylashtirilmoqda.   

2017 yilning I-yarim yilligi yakuni bilan jami 46 ta ochiq tender o‘tkazilgan bo‘lib, ularda 536 ta yo‘lovchi tashish bo‘yicha yo‘nalishlar joylashtirilgan. Shundan 84 ta shahar ichidagi yo‘nalishlarini joylashtirish bo‘yicha 11 ta tender, 390 ta shahar atrofi va 38 ta shaharlararo-viloyatlar ichidagi yo‘nalishlarni joylashtirish bo‘yicha 32 ta tender, 24 ta shaharlararo-viloyatlararo yo‘nalishlarni joylashtirish bo‘yicha 3 ta tender o‘tkazilgan.

 Hisobot davrida rejadagi 24 ta o‘rniga 41 ta yo‘lovchi tashish yo‘nalishlari tashkil etilib, ushbu yo‘nalishlarda xizmat ko‘rsatish uchun jami 236 ta, shu jumladan 111 ta avtobus, 20 ta mikroavtobus va 105 ta “Damas” rusumli avtotransport vositalari biriktirildi.

2017-yilning 1-iyul holatiga O’zbekiston Respublikasida avtotransportda yo‘lovchi tashish yo‘nalishlari tizimining rivojlanishi jadval(.exel, 49.5kb)da aks etgan.

Samarqand avtomobil zavodida ishlab chiqarilgan "ISUZU" rusumli avtobuslarini yo‘nalishlarga biriktirish ishlari davom ettirilmoqda.
2017 yilning 1-yarim yilligi davomida 42 ta tabirkorlik sub’ektlari tomonidan Samarqand avtomobil zavodida ishlab chiqarilgan yangi “ISUZU” rusumli avtobuslardan Jizzax viloyatida – 74 ta, Buxoroda – 49 ta, Namangan, Farg‘ona va  Xorazmda - 34 tadan, Qoraqalpog‘iston Respublikasida – 18 ta, Samarqandda – 17 ta, Qashqadaryoda – 15 ta, Surxondaryoda – 4 ta, Andijon va Sirdaryoda – 3 ta, jami 285 ta yangi avtobuslar sotib olinib, shahar va shahar atrofi yo‘nalishlarida xizmat ko‘rsatilishi yo‘lga qo‘yildi.

Shu bilan birga, tashuvchilari tomonidan yana 149 ta “Isuzu” rusumli avtobuslarini sotib olish bo‘yicha shartnomalar tuzilib, oldindan 16 mlrd. 562 mln. so‘m mablag‘lar  “Samavto” MChJga to‘landi.

Bundan tashqari, hisobot davrida tashuvchilar tomonidan tijorat asosida foydalanish maqsadida 266 ta yuk avtomobili, 13 ta mikroavtobus va 180 ta (shundan 90 tasi “Damas” rusumli) yengil avtomobillari sotib olindi.

Shuningdek, korxona yoki tadbirkorlar tomonidan avtovokzal va avtostantsiyalarni rekonstruktsiya qilish, qurish va jixozlash uchun kiritilgan investitsiyalar miqdori qariyib 6.0 mlrd. so‘mni tashkil etdi.

2017 yilning 1-yarim yilligi davomida avtotransport sohasiga tadbirkorlik sub’ektlari tomonidan kiritilgan jami investitsiya miqdori qariyib 91.5 mlrd. so‘mni tashkil qildi.

Belgilangan matnni tinglash uchun quyidagi tugmani bosing Powered by GSpeech