Размер шрифта: A A A
Цвет сайта: A A A A

IQTISODIYOT TARMOQLARI VA AHOLINING TASHUVLARGA BO`LGAN EHTIYOJLARINI HISOBGA OLGAN HOLDA AVTOMOBIL TRANSPORTINI RIVOJLANTIRISH, TRANSPORT XIZMATLARI BOZORIDA BOZOR MUNOSABATLARINI VA RAQOBAT MUHITINI RIVOJLANTIRISH UCHUN QULAY SHART-SHAROITLARNI TA`MINLASH TO`G`RISIDAGI TAHLILIY MA`LUMOTLAR


Keyingi yillarda avtomobil transporti sohasida olib borilayotgan institutsional va huquqiy islohotlarning maqsadi - bu transport xizmatlarini ko‘rsatish huquqi ustidan adolatli raqobatga asoslangan avtomobil transporti faoliyatini yaxshilash, ushbu sektorga turli mulkiy shakldagi tashuvchilarni jalb etishdir.

Respublikada bosqichma-bosqich o‘tkazilayotgan islohotlar natijasida nodavlat sektorning yo‘lovchilar va yuklarni tashishdagi ulushi yil sayin ortib bormoqda. Hozirgi kunda yo‘lovchilarga avtotransport xizmatlarini ko‘rsatishdagi ulushining deyarli 100 foizi va yuk tashishdagi ulushining 90 foizi ushbu nodavlat sektor tomonidan amalga oshirilmoqda. 

Islohotlar samaradorligini esa avtomobil transporti faoliyatining quyidagi ko‘rsatkichlariga qarab baholash mumkin:

Davlat statistika qo‘mitasidan olingan ma’lumotlarga ko‘ra, 2017-yil II chorak holati bilan respublikaning barcha avtomobil transporti vositalari bilan jami 1 mlrd. 473 mln. tonna yuk va 7 mlrd. 795 mln. yo‘lovchi tashilib, ushbu ko‘rsatkich 2015-yilga nisbatan tegishli ravishda 105.3 va 103.8 foizni tashkil etdi.

Yuk aylanmasi 35 mlrd. 945 mln. tonna km.ni (2015 yilga nisbatan 106.0 foiz), yo‘lovchilar aylanmasi esa 99 mlrd. 306 mln. yo‘lovchi km.ni (2015 yilga nisbatan 104.6 foiz) tashkil qildi.

Agarda avtomobil transporti faoliyatining oxirgi o‘n yil (2007-2016-yillar) davomidagi asosiy ko‘rsatkichlarini qiyoslasak, unda 2017-yil shu davri bilan yo‘lovchilar tashish hajmi 2007-yil ko‘rsatkichdan qariyb 1,7 barobarga o‘sgan, yo‘lovchi aylanmasi esa mos ravishda qariyib 2.1 marotaba ortgan.

Avtomobil transporti orqali yuk tashishlarning sur’atlari ham aynan shunday. 2017-yil 6 oyi davomida yuk tashish hajmi 2007-yil ko‘rsatkichiga qaraganda 1.97 barobarga o‘sgan, yuk aylanmasi mos ravishda 1.98 marotabadan ortiq ko‘paygan. 

Yuk tashish jarayonini takomillashtirish yuzasidan aniq tadbirlar ko‘rilganligi natijasida, avtotransport vositalari bilan respublikada yetishtirilayotgan qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini tashishda, qurilish va obodonlashtirish hamda neft-gaz kompleksi qurilishi ishlarida yuklarini tashish hajmlari o‘smoqda.

2017-yil 1-iyul holatiga ko‘ra, barcha turdagi (temir yo‘l, havo, quvur va elektr) transportlarda amalga oshirilagan tashuvlar hajmlari ichidagi avtomobil trasportining ulushi, yo‘lovchi tashishda qariyib 99,0 foizga va yo‘lovchi aylanmasining 89.9 foiziga to‘g‘ri keladi. Tashilgan yuk hajmi va yuk aylanmasi bo‘yicha avtomobil transportining solishtirma ulushi esa tegishli ravishda 91.9 va 39.5 foizga teng.

O’zbekiston Respublikasida 2010 — 2017-yil II chorakda avtomobil transportida yo‘lovchi tashish hajmi dinamikasi 1-jadval(.pdf. 199kb)da;

O’zbekiston Respublikasida 2010 — 2017-yil II chorakda avtomobil transportida yo‘lovchi aylanmasi hajmi dinamikasi 2-jadval(.pdf, 227kb)da;

O’zbekiston Respublikasida 2010 — 2017-yil II chorakda avtomobil transportida yuk tashish hajmi dinamikasi 3-jadval(.pdf, 245kb)da;

O’zbekiston Respublikasida 2010 — 2017-yil II chorakda avtomobil transportida yuk aylanmasi hajmi dinamikasi 4-jadval(.pdf, 248kb)da keltirilgan.

Mamlakatimizda asosan O’zbekiston Respublikasida ishlab chiqarilgan (“Dji Em O’zbekiston” QK, “Samavto” zavodlari) hamda Rossiya, Belarus va uzoq xorij mamlakatlari (Germaniya, Janubiy Koreya, Xitoy) zavodlari tomonidan ishlab chiqarilgan avtomobillar ishlatilmoqda. Ayniqsa keyingi paytda tashuvchilar o‘z transport vositalari parkini yangi va zamonaviy ulovlar bilan to‘ldirishga harakat qilmoqda. Xususan, Samarqand avtomobil zavodida zamonaviy avtobuslar hamda katta va kichik hajmli yuk avtomobillari ishlab chiqarilayotgani tashuvchilarga juda qo‘l kelmoqda.

Oxirgi 16 yil davomida respublikamizda faoliyat ko‘rsatayotgan yo‘lovchi tashish yo‘nalishlari soni qariyib 2319 taga oshib, xozirgi kunda 4351 taga yetdi. Ularning 998 tasi shahar, 2749 tasi shahar atrofi va 604 tasi shaharlararo yo‘nalishlarni tashkil etadi.

Avtomobil transporti xizmatlari bozorida raqobat muxitini shakillantirish va barcha tashuvchilarga teng sharoit yaratib berish bo‘yicha viloyat va shahar hokimiyatlaridagi Komissiyalar hamda Agentlik qoshidagi Idoralararo Komissiya tomonidan yo‘lovchi tashish yo‘nalishlari ochiq tender tanlovlari orqali joylashtirilmoqda.   

2017 yilning 2-choragi yakuni bilan jami 25 ta ochiq tender o‘tkazilgan bo‘lib, ularda 316 ta yo‘lovchi tashish bo‘yicha yo‘nalishlar joylashtirilgan. Shundan 34 ta shahar ichidagi yo‘nalishlarini joylashtirish bo‘yicha 5 ta tender, 244 ta shahar atrofi va 26 ta shaharlararo-viloyatlar ichidagi yo‘nalishlarni joylashtirish bo‘yicha 18 ta tender, 12 ta shaharlararo-viloyatlararo yo‘nalishlarni joylashtirish bo‘yicha 2 ta tender o‘tkazildi.

2017-yilning 1-iyul holatiga O’zbekiston Respublikasida avtotransportda yo‘lovchi tashish yo‘nalishlari tizimining rivojlanishi jadval(.exel, 49.5kb)da aks etgan.

Samarqand avtomobil zavodida ishlab chiqarilgan "ISUZU" avtobuslarini yo‘nalishlarga chiqarish ishlari davom ettirilmoqda.

Hisobot davrida 18 ta tabirkorlik sub’ektlari tomonidan Samarqand avtomobil zavodida ishlab chiqarilgan yangi “ISUZU” rusumli avtobuslardan Buxoro viloyatida – 43 ta, Jizzaxda – 29 ta, Farg‘onada – 13 ta, Namanganda - 18 ta, Qoraqalpog‘iston Respublikasi va Xorazmda – 10 tadan, Samarqand, Sirdaryo va Surxondaryo viloyatlarida - 2 tadan, Toshkent shahrida 1 ta, jami 130 ta yangi avtobuslar sotib olinib, shahar va shahar atrofi yo‘nalishlarida xizmat ko‘rsatilishi yo‘lga qo‘yildi.

Shu bilan birga, tashuvchilari tomonidan yana 138 ta “Isuzu” rusumli avtobuslarini sotib olish bo‘yicha shartnomalar tuzilib, oldindan 16 mlrd. 262 mln. so‘m mablag‘lar  “Samavto” MChJga to‘landi.

Bundan tashqari, hisobot davrida tashuvchilar tomonidan tijorat asosida foydalanish maqsadida 128 ta yuk avtomobili, 8 ta mikroavtobus va 116 ta (shundan 60 tasi “Damas” rusumli) yengil avtomobillar sotib olindi.

Belgilangan matnni tinglash uchun quyidagi tugmani bosing Powered by GSpeech